Yapay zekâ uydurma Yargıtay kararı verirse: Halüsinasyon içtihat nasıl anlaşılır?

Dil modelleri “bu konuda bir Yargıtay kararı var mı?” sorusuna çoğu zaman bir daire adı, esas ve karar numarası ve tırnak içinde bir alıntıyla cevap verir. Sorun şudur: Bu kararların bir kısmı hiç verilmemiştir. Model, gerçek kararların biçimini taklit ederek inandırıcı ama var olmayan bir kaynak üretebilir.

Bu sorun gerçek mi?

Evet. ABD'de 2023'teki Mata v. Avianca davasında avukatlar, bir sohbet botunun ürettiği var olmayan kararları mahkemeye sundukları için yaptırımla karşılaştı. Sonraki yıllarda benzer olaylar farklı ülkelerde tekrar etti. Sorun teknik bir kusur değil, dil modellerinin çalışma biçiminin doğal sonucudur.

Uydurma kararın işaretleri

• Karar, o konuya bakmayan bir daireye atfedilmiş.
• Esas yılı ile karar tarihi arasında makul olmayan bir fark var.
• Alıntı, sizin sorunuza kelimesi kelimesine uyan bir cümle içeriyor.
• Aynı soruyu tekrar sorduğunuzda farklı numara veriliyor.
• Kararın tam metnini istediğinizde araç özet veriyor veya konuyu değiştiriyor.

Doğrulama yöntemi

1. Yapay zekâdan yalnızca daire, esas ve karar numarası ile tarih isteyin.
2. İlgili resmî karar arama sisteminde numarayla arama yapın.
3. Karar çıkarsa tam metni okuyun; alıntının gerçekten metinde olup olmadığını arayın.
4. Kararın sizin olayınıza benzeyen bir olayla ilgili olup olmadığını kontrol edin.
5. Karar bulunamazsa o kaynağı tamamen çıkarın; “benzer bir karar vardır” diye yazmayın.

Güvenli kullanım

Yapay zekâyı karar bulmak için değil, arama terimi üretmek için kullanın. Konuyu tarif edin, anahtar kelime önerilerini alın ve aramayı resmî veri tabanında kendiniz yapın.

“Bu konuda resmî karar arama sistemlerinde kullanabileceğim 10 anahtar kelime ve kelime grubu öner. Karar numarası uydurma; bir karar hatırlıyorsan bunu doğrulanmamış olarak işaretle.”

Sık sorulan sorular

Yapay zekânın verdiği karar numarası gerçek çıktıysa alıntıya da güvenebilir miyim?

Hayır. Numara gerçek olsa bile alıntı uydurulmuş veya karar başka bir konuya ait olabilir. Tam metni okumadan alıntı yapmayın.

Hangi siteler içtihat doğrulamak için resmîdir?

Yargıtay ve Danıştay karar arama sistemleri, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası ve UYAP Emsal Karar Arama resmî kaynaklardır. AİHM kararları için HUDOC kullanılır.

Uydurma içtihat kullanmanın hukuki sonucu olur mu?

Davada güvenilirlik kaybına ve iddianın zayıflamasına yol açar. Avukatlar bakımından ayrıca meslek kuralları ve özen yükümlülüğü açısından disiplin sorumluluğu gündeme gelebilir.

Yayın yaklaşımı ve düzeltme bildirimi